Batman Universitesi Yasam Bilimleri Dergisi
www.yasambilimleridergisi.com
Cilt 1, Sayı 1  Ocak-Haziran 2012  (ISSN: 2147-4877, E-ISSN: 2459-0614)
Ümran Türkyılmaz

NO Makale Adı
1356295372 Pierre Loti’nin Aziyade ’sinde Osmanlı Kültürünün Yansımaları

Çalışmamızda, yaşadığı çağın sorunları üzerine tartışan ve etkili bir düşünce
biçimi ortaya koymaya çalışan Fransız Akademisi üyesi Pierre Loti’nin Aziyade
adlı romanında gün ışığına çıkan Osmanlı kültürünü, metne bağlı inceleme yöntemi
ışığında çözümlemeye çalışacağız. 19. yüzyılın sonlarında kültür yolculuğu için
geldiği İstanbul’da, bir Türk hanıma olan aşkı ve Osmanlı kültürüne derin bir sevgi
ile bağlanması sonucunda gündemde kalmayı başarmış romantik bir gezgindir Loti.
Küçüklüğünden itibaren tuttuğu günlüğü, onu egzotik romanlar yazdırmaya yöneltir.
Özellikle Aziyade, “mektup roman” (roman epistolaire) türünün etkin örneklerindendir.
Yazar, Aziyade’de giderek artan biçimde benliğine giren bir aşkın öyküsünü
açımlar. Okur, yapıtın odak noktasında, toplumun kimliğini oluşturan ve onu farklı
kılan Osmanlı kültürüne yakından tanıklık eder. Roman, 1876-77 İstanbul’unun kültür
atmosferini ortaya koyması açısından belgesel önem de taşır. O dönemde yaşadığı
doğunun, yaşayış ve düşünüş biçimini ön plana çıkarmaya özen gösteren Loti
için Aziyade, “doğunun tam ortasında ve İslam’ın uyanışının tam içinde” yerini alır.
Mutluluk dolu sığınağı Boğaziçi, Haliç ve Eyüp Sultan’daki izlenimleri, hep merak
konusu olan Doğu’ya, özellikle de harem yaşantısına olan ilgisi, Türklerin, Müslüman
olmayanlara karşı gösterdikleri hoşgörüdeki başarısı, Osmanlı kültürüne olan
bağlılığını daha da artırır. Fırsat buldukça Türk giysileri giyerek sokaklarda dolaşması,
kahvelerde nargile içmesi, insanlarla iletişimi sürdürebilmek amacıyla Türkçe
öğrenmesi; Derviş tekkeleri, mezarlıkların güzelliği, sokak köpekleri, saray ve harem,
içki yasağı gibi konularda yazarın aktardığı bilgiler, yapıtın kültürel artalanını
oluşturur. II. Abdülhamit’in tahta çıkmasıyla başlayan uzun bir dönemi, bazen bir tarihçinin
bazen de bir sosyologun bakışıyla aktarır. Fas’tan İran’a kadar çeşitli ülkeleri
dolaşan ve uzaktaki kültürleri tanımak isteyen yazarın, çoğunlukla mistik bir ruhla
bağlandığı bu kentin binlerce yıllık kültürel geçmişine baktıkça, Osmanlı kültürüne
olan sevgisi alevlenir.
Loti, Aziyade ile toplumun tarihsel süreç içinde ürettiği, kuşaktan kuşağa aktardığı
somut ve soyut yerel kültürel özellikleri sergiler. Öznel bir bakış açısından aktarılan
bu yapıt aracılığıyla, edebiyata derinlik ve topluma kimlik kazandıran “öteki” kültürün
göstergeleri irdelenmeye çalışılacaktır.