Batman Universitesi Yasam Bilimleri Dergisi
www.yasambilimleridergisi.com
Cilt 1, Sayı 1  Ocak-Haziran 2012  (ISSN: 2147-4877, E-ISSN: 2459-0614)
Semra Gür

NO Makale Adı
1356293219 Anadolu’nun Sanat Objesine Dönüşen Kültürel Değeri Keçe

Nerede ve ne zaman yapılmaya başladığına kesin bir cevap verilemese de,
yünü keşfeden insanın ilk tekstil ürünü keçedir. Yün lifinin fiziksel bir özelliği olan
keçeleşme, nemin ve sıcaklığın etkisiyle elyafının üzerinde bulunan örtü hücrelerinin
açılması ve birbirlerine tutunup girift bir yapı oluşturması ile meydana gelir.
İklim şartlarının ağır olduğu Orta Asya’da göçerler tarafından kullanılan keçe, Türk
boylarının göçü ile Anadolu’ya gelmiştir. Osmanlı Devleti’nin yerleşik toplum düzenine
geçişi ile konar-göçer kültürünün önemli bir öğesi olan keçenin üretiminde
zamanla azalma görülmüş ve çadır olarak kullanımı neredeyse ortadan kalkmıştır.
Sanayi Devrimi’nin yaşanması ile tekstil alanında üretim hızlanmıştır, bu süreçten
etkilenen tekstil ürünlerinden biri de keçedir. 2. Dünya Savaşı sonrası yaşanan ekonomik
sorunlar yeni hammadde arayışını hızlandırmış ve yapay liflerin üretilmeye
başlanmasıyla tekstil endüstrisinde yeni bir dönem başlamıştır. Yeni materyaller ve
farklı tekniklerin birleşmesi sonucunda ortaya çıkan Nonvowen’lar keçeye duyulan
gereksinimi en aza indirmiştir.
Tarihsel süreçte yer yaygısından çadıra, başlıklardan kundağa kadar geniş bir kullanım
alanına sahip olan keçenin geleneksel el sanatları içerisinde zanaat ürünü olarak
değerlendirilmesi yeni dünya düzeninde artık olası değildir. Bu bağlamda göçebe
kültürün önemli bir öğesi olan keçenin, bu düzende var olabilmek için kimlik değiştirmek
zorunda kaldığını söyleyebiliriz. Birçok kullanım alanının dışında kalan keçe,
form alabilme, aldığı formda kalabilme ya da farklı malzemelerle kullanılabilme gibi
özellikleriyle artık karşımızda bir sanat objesi olarak yer almaktadır. Kullanım alanının
neredeyse ortadan kalkmasıyla bu dönüşümü açıklamak yeterli değildir. Ancak
keçenin çağdaş sanat içinde kendine yeni bir ifade alanı olarak yer alması geleneksel
el sanatları çerçevesinden çıkmasıyla başlamıştır denilebilir.
Geleneksel kullanımının dışına çıkarak estetik ve işlevsel bir değer olarak varlığını
sürdüren keçe ile sanatçılar kimi zaman geleneksel üretim tekniklerinden uzaklaşarak
lif sanatının sınırlarında değerlendirilebilen yapıtlar vermişlerdir. Keçenin plastik
bir malzeme olarak sanatsal ifade gücünü yapıtlarına alan sanatçılar, kavramsal
yapıtlarında da güçlü bir anlatım aracı olarak kullanmışlardır. Bu çalışmada amaç
Anadolu’da keçenin güncel sanattaki durumunu saptamaktır.