Batman Universitesi Yasam Bilimleri Dergisi
www.yasambilimleridergisi.com
Cilt 1, Sayı 1  Ocak-Haziran 2012  (ISSN: 2147-4877, E-ISSN: 2459-0614)
Rohat CEBE

NO Makale Adı
1356293198 Dengbejlik ve Melizma Tekniği

Tarih boyunca Kürtlerin oldukça zengin bir sözlü edebiyatı var olmuştur. Çeşitli
nedenlerle yazılı edebiyat fazla gelişmiş olmasa da, klasik Kürt sözlü edebiyatının
Kürt kültüründe oldukça önemli bir yeri olduğu kabul edilmektedir. Bu kültürün
günümüze kadar varolması tarihin derinliklerinden gelen güçlü bir dengbejlik geleneğine
dayanmaktadır. Dengbej kelimesi Kürtçede bir sözü sözle aktarmak anlamını
içermektedir. ‘Deng’ ses, ‘Bêj’ söyle, aktar anlamındadır. Yani Dengbej, sese nefes ve
yaşam verendir.
Dengbejler yaşadığımız cografyanın her noktasını karış karış gezmiş, Kürtlerin
yaşamlarını çok yakından görmüş, çok iyi analiz etmiş ve bu deneyimlerini sözlü
olarak aktarmışlardır. Anlatılanlar tamamen yaşamla ilgilidir, akla gelebilecek her
konu dengbejlerin şarkıları (stranları) içerisinde yer almaktaktadır. Dengbejler; doğanın
güzelliklerini, insanların içinde kalmış acı ve tatlı söyleyeceklerini, hikayelerini,
gizli sevdalarını, kavgalarını ve ihanetlerini, yiğitlik ve kahramanlıklarını sesleriyle
dinleyenlere aktarmışlardır. Bu aktarımlar şarkılı ve sözlü olarak bütünleştirilmiştir.
Dengbej anlattığı konu içerisinde sadece şarkı söylemeyle sınırlı kalmaz, şarkının içerisinde
sözlü aktarımdan da faydalanır. Sözlü ifade bir kenara şarkılı ifadeyi derinleştirmek
için dengbejler eski kültürlerde dinleyici farklı bir boyuta ulaştırmak için
kullanılan melizma tekniğinden faydalanmaktadırlar. Melizma; şarkı sözlerinde yer
alan bir kelimenin herhangi bir hecesinde birden fazla nota kullanabilme durumuna
verilen addır. Aktarımda melizmanın kullanılması hem dengbejin ses genişligini iyi
aktarabilmesini hemde dinleyici üzerindeki etkisini ve anlatılana odaklanmasını sağlamaktadır.