Batman Universitesi Yasam Bilimleri Dergisi
www.yasambilimleridergisi.com
Cilt 1, Sayı 1  Ocak-Haziran 2012  (ISSN: 2147-4877, E-ISSN: 2459-0614)
Rezan Karakaş

NO Makale Adı
1356293180 Garzan ve Raman Yöresi Efsane ve Halk İnanışlarında Dağ ve Su Kültü

Dicle nehrinin kolları “Batman” ve “Garzan” çayları arasındaki havzada yer
alan yöre, tarih boyunca çeşitli medeniyetlerin merkezi olmuştur. Yörenin il merkezi
konumundaki Batman şehrinin tarihi, Sümerlere kadar uzanmaktadır. Garzan
ve Raman yöresinde, insanların bilimden uzak olunan devirlerde evren, evrendeki
varlık ve olaylarla ilgili düşünce ve duygularının birer simgesel anlatımı olan çeşitli
efsaneler ve halk inanışları bulunmaktadır.
Gercüş ilçesine bağlı Çukuryurt köyünde anlatılan efsanede Meva ve Şamiko adlı
dağların oluşumu, birbirlerini seven, ancak çeşitli nedenlerle kavuşamayan âşıkların
yaşamı ile ilişkilendirilir. Mereto Dağı ile ilgili efsane, “Tufan Efsaneleri”nden biri
olarak halk belleğinde konumlanır. Sason’da bulunan “delikli taş”la ilgili anlatılanlar,
kutsal dağlar ve orada yaşayan sıra dışı varlıklarla ilgili inanışın bir başka tezahürüdür.
Dağ/taşla ilgili inanışların nazardan korunma ya da büyüsel yollu halk
sağaltmalarında da mühim bir işlevi bulunmaktadır. Garzan ve Raman yöresinde
halk tarafından türbe ve yatır olarak kabul edilen çeşitli kutsal mekânların dağ ve
tepelerde bulunması da Anadolu halk kültüründeki ortak motiflerden biri olarak
karşımıza çıkmaktadır.
Yörede su kültü ile ilgili anlatı ve inanışlar da önemli bir kültür unsuru olarak varlığını
korumaktadır. Bu inanışlardan biri “göl” ile ilgilidir. Gercüş ilçesinde yer alan
Kırkat Gölü’nün, yılın belirli bir zamanında, kimin adını çağırırsa, o kişinin canını
alacağına inanılır.
Bu çalışmada, dağ ve su kültlerinin Garzan ve Raman yöresinde yaşayan söylence ve
halk inanışlarındaki işlevi, metinlerden hareketle yorumlanmaya çalışılacaktır.