Batman Universitesi Yasam Bilimleri Dergisi
www.yasambilimleridergisi.com
Cilt 1, Sayı 1  Ocak-Haziran 2012  (ISSN: 2147-4877, E-ISSN: 2459-0614)
Nilgün ONURSAL

NO Makale Adı
1356291731 Cizre’li Eb -Ul-İz Ve Bilime Yaptığı Katkılar

Bilim ve Kültür sempozyumunun Fen Bilimleri ve Kültür alt başlığı çerçevesinde
Cizre’li bilim adamı Eb-Ul-İz ‘in kişiliği ve bilime olan katkılarından söz edeceğim.
İnsan başta doğa karşısında güçsüz halde iken doğayı tanıdıkça güçlü hale gelmiştir.
Demek ki insana yol gösteren en önemli etmen doğada var olan düzenliliktir. İşte bilim,
doğada var olan bu düzenliliğin uzun yıllar boyunca gözlemlenmesi ve kayıt altına
alınması ile ortaya çıkmıştır. Kültür ise, bir ülkede, bir yörede yaşayan halkın yaşamını
daha iyi sürdürebilmek, çevresindeki bireylerle ilişkilerini uyumlu kılabilmek için
bir çok ortak ve yaygın davranışlarda bulunmaktır. Bu davranış kalıpları o toplumun
yaşama biçimini, olaylar ve durumlar karşısındaki tavrını, çevresini ve dünya’yı nasıl
algıladığını açıklar. Mezopotamya uygarlıkların gelişmesi için oldukça uygun olan yerleşim
bölgesi olan Dicle ile Fırat deltasında yer almaktadır. Mezopotamya’da bilimin
gelişme aşamalarını İslamiyet ten önce ve İslamiyet ten sonra olarak ele alıp bir kıyaslama
yapmak mümkün olacaktır. Sürekli olarak Batı’da yetişmiş olan bilim insanlarını
anlatan eğitim kaynaklarımız, bizim topraklarımızda yetişmiş olanları ise kendi çocuklarımıza
tanıtmada maalesef biraz aciz kalınmıştır. Bunların içerisinde biri varki ünü
Amerika Birleşik Devletlerine yayılmış ama kendi topraklarımızda pek bilinmemektedir.
Bundan tam 800 yıl önce yaşamış Artuk Türkler’i hükümdarlarına “Otomatik
makineler” yapmış ve bunları uygulamış olan bu bilgin Eb-Ul-İz El Cezeri’dir. Bu gün
neredeyse sibernetik bilimin Ata’sı sayılacak bu zat’ın Cizrede yetişmesi bir tesadüften
ibaret olmasa gerek. Bunun dışında Cizre’li birçok âlim ve bilim insanı örneği mevcuttur.
Bir kaç tanesinin isimlerini yazacak olursak; 1-Ebu Üsame el-Cezeri er- Ruhavi 2-El-
Hüseyn bin Muhammet bin Mevdut es Süllemi el-Cezeri(Ebu Ma’şer)3-Eş-Şeyh’ul-Ecel
Ebu’l-Kerem Muhammed bin Abdulkerim bin Abdulvahit el-Cezeri gibi. O dönemde
yaşayan birinin ilmini, kültürünü kendisinden sonra gelecek nesillere aktarmayı düşünüpkaleme
alması da belli bir kültürün göstergesidir. Bu bildiri çerçevesinde mekanik
ve robotik bilimine çok fazla katkısı olan Eb-Ul-İz’in yaşadığı dönemin özellikleri,
onun bilim adamı olarak yaptığı bilimsel çalışma ve icatlarından bahsedeceğiz. Buna
bağlı olarak Eb-Ul İz’in bu çalışmalarını yapmasını sağlayan o dönemin yöneticilerinin
bilimeve eğitime verdiği öneme değineceğiz.
Son olarak ta Eb-Ul-İz’in yaptığı bilimsel çalışmalarla Dünya’nın diğer bölgelerindeki
çalışmaları kıyaslayarak bugüne ne gibi katkılarının olduğunu ortaya koymaya
çalışacağız