Batman Universitesi Yasam Bilimleri Dergisi
www.yasambilimleridergisi.com
Cilt 1, Sayı 1  Ocak-Haziran 2012  (ISSN: 2147-4877, E-ISSN: 2459-0614)
Nesli Tuğban YABAN

NO Makale Adı
1356291697 Sanat ve Görsel İletişimin Buluşma Noktası: Ekslibris

İnsanın var olduğu devirden bu yana en etkili anlatım şekli, çizerek yaptığı resim,
şekil ya da işaretler olmuştur. Bu işaretlerle insan, anlatmak istediği şeyi en kısa
ve öz biçimde vermeyi amaçlamıştır. En kısa ve öz anlatım, görsel anlatım dediğimiz
bu iletişim dilinin ilk örnekleri mağara devrindeki resim veya şekillerle karşımıza
çıkmış ve hem o zamanki insanlar arasında iletişim kurmayı sağlamış hem de o insanlardan
günümüze bilgi niteliği taşıyan izler bırakmıştır.
Söz konusu işaretler, iletişim kurmanın ötesinde kaydettiği tarihi aşamalarla simge
/ sembol özelliği kazanmış, Sümer ve Mısır uygarlıkları tarafından kullanılan hiyeroglif
ve Mezopotamya’da kullanılan çivi yazıları günümüz alfabesinin temellerini
oluşturmuştur. Teknolojik gelişmeler ve sanayi devrimiyle doğan ticaret neticesinde
ortaya çıkan ticarethaneler ve kuruluşlar da kendilerinin hızlı bir biçimde algılanmalarını
sağlayacak birtakım işaret ve şekillere gereksinim duymuşlardır.
Benzer bir gereksinim kitaplar için de söz konusu olmuştur. Çoğulcu basımdan önce
el yazması olan kitapların niteliksel ve niceliksel olarak ayırımı kolaylıkla yapılabilmekteydi.
Ancak bir kitaptan birden fazla kopya elde edilmesiyle kitapların karışması
gündeme gelmiştir. Söz konusu karışıklıkları önlemek için kitapların iç kapaklarında
ekslibris adı verilen tasarımlar yapılmaya başlanmıştır. Kitap sahiplerinin,
kitaplarını kendilerine özgülemek, başkasının kitabından ayırt etmek, kaybolmasını
önlemek, bir yerde bulunduğunda geri verilmesini sağlamak ve kitaba bir sanat değeri
katmak için kullandıkları belirtece ekslibris denilmektedir.
O zamandan bu zamana kadar işaret ve simgeler, doğdukları kültürlerin birer temsilcisi
ya da ürünü olarak, gerek iletişim kurmak ve yönlendirme yapmak, gerekse
firma ve kuruluşların özelliklerini, güçlerini ve hizmetlerini somut bir biçimde ortaya
koyabilmek için kullanılmaktadırlar. Ancak görsel iletişimin sanatla eşit biçimde
kullanıldığı ve her iki bilim dalını da aydınlatan tarihteki en önemli ve göze çarpan
tasarımlar ekslibristir.