Batman Universitesi Yasam Bilimleri Dergisi
www.yasambilimleridergisi.com
Cilt 1, Sayı 2  Ocak-Haziran 2012  (ISSN: 2147-4877, E-ISSN: 2459-0614)
Yaşar Eren, M. Tahir Nalbantçılar, Turgay Beyaz, Salih Dinç, Murat Ünal, ŞükrüArslan,Süleyman Polat

NO Makale Adı
1356122706 Esentepe (Gültepe/Batman) Çukurunun Oluşum Mekanizması

6 Ekim 2011 tarihinde Esentepe güneyinde alüviyal kayaçlar içinde bir çukura
rastlanılmıştır. İnceleme alanında en altta, çakıllı-kumlu çamurtaşıkaliş mercekleri
ve jips kristalleri içeren çamurtaşı, kumtaşı ve çakıltaşlarından oluşan eski akarsu
çökelleri bulunmaktadır. Bu birimlerin üzerine uyumsuz olarak bol miktarda karbonat
mercekleri içeren kırmızımsı-kahve renkli alüviyal yelpaze çökelleri gelmektedir.
Esentepe çukuru, bu iki birimin dokanağında yer almaktadır. Arazi çalışmalarında
aynı kesimde ortaya çıkan çukur haricinde iki farklı noktada daha yer çöküntüsünün
olduğu görülmüştür. Üç çöküntü de aynı doğrultu üzerinde olup yaklaşık K 40-50 B
gidiş vermektedir. Çukurun yüzeydeki ağız ebatları yaklaşık 1m x 0.75 m’dir.5 m derinliğinde
çukur 4x2 m ebatlarında bir elips şeklini alır. 8 m derinliğinde ise en geniş
yeri 3 m, uzunluğu ise 6m olan bir dikdörtgen şekil almaktadır. Bu kesimden 17 m
derinliğe kadar çukurun genişliği daralmakta olup 1,5 m’ye inmekte ve uzunluğu 6
m’yi bulmaktadır. 30 m derinliğe kadar ebatları daralan çukurun daha derinlerdeki
gidişi görülmemektedir.
Arazi incelemeleri çukurun yukarıda değinilen iki birimin dokanağını oluşturan bir
fay zou tarafından kontrol edildiğini göstermiştir. Çukurun kuzey duvarını oluşturan
fay yaklaşık 5 m kalınlığında güncel çökeller tarafından örtülmektedir. Çukur
içindeki kayma çizikleri fayın doğrultu atımlı bir fay olduğunu göstermektedir. Yörede
yapılan incelemeler çevrede çok sayıda küçük boyutlu normal ve doğrultu atımlı
fayın yüzeylediğini göstermiştir. Ayrıca alüviyal kayaçlar içinde sıvılaşma yapıları
ve neptünyendayklar da bulunmaktadır. İncelemeler çukurun fay zonu içinde eziklenmiş
ve kırıklanmış kayaçların içinde bulunan kaliş, karbonat ve jips merceklerinin
zaman içinde yer altı suyunun etkisiyle eritilmesi ve ortamdan uzaklaştırılması ile
oluştuğunu göstermektedir.