Batman Universitesi Yasam Bilimleri Dergisi
www.yasambilimleridergisi.com
Cilt 1, Sayı 2  Ocak-Haziran 2012  (ISSN: 2147-4877, E-ISSN: 2459-0614)
Ali Bilgin, Sönmez Arslan, Yeliz Şenay, Süleyman Polat

NO Makale Adı
1356036772 Hasankeyf ve Yöresindeki Kayaçlardaki Ayrışma ve Bu Ayrışmanın Yerleşim Alanına Olan Etkisi

Bu çalışmada Hasankeyf ve civarında yüzeyleme veren, tarihi binalarda yapı
taşları olarak da kullanılan kireçtaşlarının ayrışmasına etki eden faktörler tartışılmaktadır.
Kireçtaşları atmosferik şartlarda yavaşça küçük parçalara ayrılmaktadır.
Kireçtaşlarının hava, su ve organizmaların etkisi altında parçalanmasına ayrışma
adı verilmektedir. Kayaçlar ısınınca genleşmekte, soğuyunca da büzülerek kimyasal
olarak değişmeden fiziksel olarak parçalanarak ayrışmaktadır. Yağmur suları havanın
CO2’ini alarak zayıf karbonik asidi oluşturur. Bu zayıf karbonik asit karbonatlı
kayaçlarla etkileşerek kalsiyum bikarbonatı oluşturur. Bu şekilde Hasankeyf civarındaki
kireçtaşlarının ve tarihi binalardaki yapıtaşlarının kötüleşerek ayrışmasına
neden olur.Ayrıca bu çalışmanın konusu olan tarihi mağaralar da, Hasankeyf’in
kültür zenginlikleri arasında önem taşımaktadır. Öte yandan, çevredeki litolojiler ve
tarihi yapıtlar; tektonik olaylardan ve yağmur sularından olumsuz etkilenerek kaya
düşmelerine ve ayrışmalara neden olmaktadır. Ayrışma konusunda neden ve gerekçelere
dayalı olarak, bu çalışmada ayrıntılı açıklamalar verilmektedir. Hasankeyf’in
bulunduğu yöre jeomorfolojik konumu itibariyle genç ve derin vadilerle bölünmüştür.
Vadi yamaçları topoğrafik konumu itibariyle dike yakındır. Vadinin iki yakasını
oluşturan masif görünümlü, kalın tabakalı kireçtaşları pekleşme açısından zayıf konumda
olup, kaya düşmelerine karşı duraysızdır. İklim itibariyle, kışın ılık ve yağışlı,
yazın ise sıcak ve kurak, Akdeniz iklimine yakın bir iklim Hasankeyf yöresinde
etkinliğini sürdürmektedir. Sonuç olarak, bu çalışmada yöredeki kalıntıların korunması
açısından, bu kalıntılara etki eden fiziksel ve kimyasal ayrışmanın mağaralarda
ve diğer kalıntılar üzerindeki etkileri ayrıntılı tartışılarak, mağaraların ve tarihi kalıntıların
korunması için alınması gereken önlemler üzerinde durulmaktadır.